يکشنبه, 5 بهمن 1399
  • ساعت : ۱۲:۱۲:۹
  • تاريخ :
     ۱۳۹۹/۱۰/۱۳ 
  • کد خبر : ۳۰۷۷
مصاحبه- پژوهشگر دكتر زهره شریفی

شیوع هپاتیت بی مخفی در میان اهدا کنندگان خون بررسی شد

زهره شریفی دانش آموخته کارشناسی رشته علوم آزمایشگاهی از دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی ، کارشناسی ارشد رشته ویروس شناسی پزشکی از دانشگاه تربیت مدرس و دانش آموخته  اولین دوره دکترای تخصصی یا پی اچ دی رشته ویروس شناسی بالینی در کشور از دانشگاه علوم پزشکی ایران از سال  1375 که آزمایشگاه ویروس شناسی در سازمان انتقال خون راه اندازی شد با این سازمان همکاری خود را شروع کرد. این آزمایشگاه بر اساس اهداف خاص و طر ح های مصوب و تحقیقات و پایان نامه های مرتبط با ویروس های منتقله از راه خون و سلامت خون... ، توسط مدیر عامل وقت(دکترمحمد فرهادی) راه اندازی شد و دکترشریفی به عنوان یک ویروس شناس از ابتدای راه اندازی آزمایشگاه در این بخش حضور داشت. وی مسئولیت برخی از آزمایشگاههای تشخیص طبی سازمان از قبیل هپاتیت و ایدز و آزمایشگاه  تشخیص مولکولی (PCR ) و عضویت هیات علمی سازمان را در رزومه خود دارد و اکنون با رتبه استادی در گروه علمی میکروب شناسی موسسه آموزشی پژوهشی طب انتقال خون به عنوان مدیر این گروه مشغول انجام وظیفه است و مسئولیت آزمایشگاه تحقیقاتی ویروس شناسی را نیز زیر نظر موسسه عالی طب انتقال خون است برعهده دارد. وی در همین حوزه تخصصی پژوهشی انجام داده است. در این مورد بیشتر بخوانید: 

•    موضوع این تحقیق و ضرورت انتخاب این موضوع چه بوده است؟
موضوع تحقیق، " ارزیابی شیوع هپاتیت B مخفی، تعیین ژنوتیپ و ریسک فاکتورهای موثر هپاتیت B در اهداکنندگان خون در استان گلستان " بود. طبق مطالعات قبلی ، شیوع هپاتیت B در جمعیت عمومی استان بالا گزارش شده بود. البته تفاوت در میزان شیوع عفونت HBV در استان های مختلف می تواند ناشی از مکان جفرافیایی و داشتن مرزهای جفرافیایی با کشورهای همسایه، ژنتیک و قومیت افراد ساکن در هر استان ، وضعیت بهداشتی-  درمانی و ... باشد  و این سوال ها مطرح بود که وضع شیوع ویروس هپاتیت B مخفی در اهداکنندگان خون استان چگونه است و آیا لازم است برای افزایش سلامت خون با توجه به شیوع هپاتیت B در جمعیت عمومی استان راهکارهای جدیددر نظرگرفته شود؟
البته واکسیناسیون موثرعلیه هپاتیت B ، انتخاب اهداکنندگان بادقت بالا و غربالگری سرولوژیک خطر انتقال هپاتیت B از طریق انتقال خون را کاهش داده است،
با این حال هنوز هم خطر باقیمانده (Residual Risk) هپاتیت B ناشی از انتقال خون وجود دارد. اگرچه حساسیت آزمایش های غربالگری به میزان قابل توجهی افزایش یافته است، اما انتقال ممکن است به علت دوره پنجره یا هپاتیت B  مخفی ((OBI روی دهد. در سه دهه اخیر نوع جدیدی از عفونت باHBV باعنوان هپاتیت B مخفی  (OBI)شناسایی شده است که در هپاتیت B مخفی HBs Ag در سرم قابل شناسایی نمی باشد ولی DNA ویروس در کبد و سرم و گاهی فقط در کبد فرد با بار پائین وجود دارد. در کشور ما برای غربالگری ویروس هپاتیتB،  آزمایش سرولوژیک HBsAg گذاشته می شود ولی در برخی کشورهای پیشرفته برای سلامت خون های اهدایی علاوه بر آزمایش HBsAg آزمایش anti-HBc  و HBV-DNA هم انجام می شود که می تواند مواردی را که آزمایش سرولوژیک HBsAg آنها منفی است ولی ژنوم ویروس در فرد وجود دارد و پاسخ  ایمنی فرد اهداکننده علیه پروتیین ویروسی یعنی anti-HBc قابل شناسایی است (هپاتیت B مخفی ) آن فرد از سیکل اهدای حذف شود و فراورده های آن نیز مصرف نمی شود .اما انجام این آزمایش ها بر اساس شیوع anti-HBc  در جمعیت ها سیاست گذاری می شود و در مواردی که شیوع anti-HBc کمتر از2% باشد انجام این  آزمایش می تواند در سلامت خون موثر باشد وگرنه باعث حذف اهداکننده سالم و ذخایر خون می شود .بر همین اساس این پژوهش در پاسخ به سوال برخی از  افراد مبنی بر دلیل عدم انجام آزمایش anti-HBc (هپاتیت B مخفی) در کشور ،همچنین  ضرورت انجام این طرح در استان گلستان به دلیل بالا بودن شیوع ویروس هپاتیتB در جمعیت عمومی استان انجام شد تا بدین ترتیب شیوع هپاتیت B مخفی تعیین شود وبا انجام آزمایش HBV-DNA ،  هپاتیت B مخفی در  اهداکنندخون مورد بررسی قرار گیرد. نتایج این طرح برای تصمیم گیری و تعیین سیاست گذاری سلامت خون و ارزیابی سیاست هایی که تا به حال اجرا شده می تواند موثر و کمک کننده باشد.     

•    در انجام این پژوهش با چه موانع و مشکلاتی مواجه شدید؟
اولین چالش هر پژوهش جمع آوری صحیح نمونه، نگهداری و ارسال آن به آزمایشگاه است. به عنوان مثال اگر نمونه در دمای مناسب ذخیره نشودیا در حمل ونقل رعایت زنجیره سرد نشود، احتمال تخریب ژنوم ویروس وجود دارد و در واقع نتایج منفی کاذب در تستهای مولکولی (PCR )  خواهیم داشت یا  برعکس اگرهنگام  جمع آوری نمونه رعایت کامل شرایط سترون نشود ممکن است به دلیل آلودگی نمونه جواب مثبت کاذب در تستهای مولکولی (PCR )  داشته باشیم. 
 از طرف دیگر، دسترسی به کیت های الایزای معتبر با توجه به قیمت و امکان تهیه آنها نیز با مشکل همراه بود. چون شرکت ها بر اساس سفارش سازمان ها این کیت ها را وارد کشور می کنند و امکان دسترسی به این  کیت ها هم یک چالش دیگر برای رسیدن به پاسخ درست پژوهش بود. دردرسترس نبودن کیت های مولکولی (PCR )  با حساسیت بالا که معمولا جهت غربالگری اهداکنندگان  استفاده می شود نیز یکی دیگر از چالش های این گونه از  مطالعات است و به ناچار باید چندین روش مولکولی را به کار گرفت تا به نتایج معتبر دست یافت. همچنین عدم مراجعه افراد  فراخوان شده جهت بررسی بیشتر نتایج اولیه نیز می تواند از عوامل تاثیرگذار در پژوهش معرفی کرد.   
•    آیا این پژوهش قرار است ادامه یابد یا در سطح وسیع تری مورد مطالعه قرار گیرد؟ لطفا توضیح دهید.
این پژوهش تا به حال بر روی حدود  12 هزار نمونه اهداکننده خون استان گلستان انجام شده است و با توجه به نتایج حاصله شیوع هپاتیت B مخفی در استان گلستان حدود 10درصد اعلام شد و 78.6  درصد از آنها دارای آنتی بادی ضد ویروس بودند و ژنوم ویروس در هیچ موردشناسایی نشد. بنابر این نتایج بدست آمده نشان می دهد با توجه به سیاست به کار گرفته شده در غربالگری اهداکنندگان خون در سازمان ، باوجود بالا بودن شیوع  HBsAg در جمعیت عمومی استان، شیوع  HBsAg در اهداکنندگان خون استان گلستان  با توجه به روند نزولی درسایر پایگاه ها درکشور هماهنگ است و از آنجا که این طرح قبلا در چند استان کشور شامل سیستان و بلوچستان، تهران،  اهواز و ... نتایج مشابهی داشته و با توجه به این موضوع که شیوع ویروس هپاتیت B درجمعیت عمومی کشور بین 2 تا 8 درصد و شیوع ویروس در حد متوسط است، برای کاهش شیوع ویروس هپاتیت B راهکاری متنوعی از قبیل برنامه واکسیناسیون نوزادان علیه هپاتیت  B از سال 1372 در کشوراجرا شده  و برنامه اخیرا سازمان انتقال خون یعنی واکسیناسیون اهداکنندگان مستمر نیز همراه با اجرای روش های trace-back و look- back  و موارد دیگر می تواند در جلوگیری از عفونت های منتقله از راه خون از جمله هپاتیتB مخفی در انتقال خون تاثیر گذار باشد. بنابراین  ادامه طرح بستگی به سیاست سازمان دارد که آیا  این طرح به همین صورت یا با تغییراتی ادامه یابد.  

امتیاز :  ۵.۰۰ |  مجموع :  ۱

V5.7.3.0